Captor reports

Beta-katenina: nieuchwytny cel - nowa chemia wytrychem do leków onkologicznych

 

18.09.2025

Beta-Katenina: Kluczowy, lecz nieuchwytny cel w onkologii

Beta katenina to białko o fundamentalnym znaczeniu dla funkcjonowania komórek, które pełni istotną rolę w szlaku przekazywania sygnału Wnt. Ten szlak jest często rozregulowany w wielu rodzajach nowotworów, co skutkuje nadmierną aktywnością beta-kateniny. W efekcie dochodzi do aktywacji genów odpowiedzialnych za wzrost i proliferację komórek nowotworowych, co przyczynia się do rozwoju guza. Mimo że beta-katenina jest jednym z najlepiej poznanych białek związanych z nowotworami i stanowi kluczowy cel molekularny, do tej pory pozostawała „undruggable” - niezwykle trudna do celowania za pomocą leków małocząsteczkowych. Jej złożona struktura oraz brak wyraźnych kieszeni wiążących utrudniały opracowanie skutecznych inhibitorów. Będąc jednym z najważniejszych celów terapeutycznych współczesnej medycyny, wielu badaczy zastanawia się, czy hamowanie beta-kateniny jest w ogóle możliwe.

Beta-katenina odgrywa istotną rolę nie tylko w rozwoju nowotworów, ale także w wielu procesach biologicznych organizmu, dlatego jej prawidłowa regulacja jest konieczna dla zachowania homeostazy. Zaburzenia w aktywności tego białka mogą prowadzić do poważnych konsekwencji zdrowotnych, w tym rozwoju chorób nowotworowych. Captor Therapeutics, innowacyjna firma biofarmaceutyczna, wykorzystuje nowoczesne technologie celowanej degradacji białek (ang. targeted protein degradation, TPD), by opracowywać przełomowe leki skierowane przeciwko beta-kateninie i innym trudnym do uchwycenia białkom. Podejście to pozwala na eliminację szkodliwych cząsteczek białkowych odpowiedzialnych za rozwój chorób, otwierając nowe możliwości w leczeniu onkologicznym i autoimmunologicznym. Spółka, korzystając z własnych platform badawczych, poszukuje nowych możliwości terapeutyczne, zapewniając pacjentom dostęp do innowacyjnych terapii, dla których dotychczasowe opcje były niewystarczające.

Przełomowe odkrycie Captor Therapeutics

Captor Therapeutics dokonał istotnego przełomu w badaniach nad beta-kateniną opracowując platformę krystalograficzną umożliwiającą precyzyjną ocenę związków wiążących się z domeną armadillo beta-kateniny (BC-ARM - ang. Beta-catenin armadillo czyli beta-katenina “powtórzenie pancernikowe”). Ta innowacyjna technologia pozwala na analizę położenia atomów białka oraz cząsteczek ligandów w przestrzeni, co znacząco przyspiesza identyfikację i optymalizację kandydatów na leki.

W ramach badań Captor standaryzował protokół produkcji białka oraz przeprowadził szeroko zakrojone badania biofizyczne, wykorzystując metody takie jak Surface Plasmon Resonance (SPR) oraz Differential Scanning Fluorimetry (DSF). Dzięki temu możliwe jest wysokoprzepustowe badanie interakcji beta-kateniny z różnymi cząsteczkami, co stanowi istotny krok w rozwoju leków małocząsteczkowych.

Kluczowym osiągnięciem było uzyskanie struktur ko-kryształów beta-kateniny z nowo odkrytymi miejscami wiązania, które różnią się od wcześniej znanych miejsc interakcji z czynnikami transkrypcyjnymi. Wykorzystanie biblioteki ultramałych fragmentów chemicznych pozwoliło na identyfikację nowego hotspotu wiążącego, który może posłużyć jako cel dla degraderów bispecyficznych typu PROTAC. Optymalizacja konstruktu beta-kateniny umożliwiła powtarzalne uzyskiwanie wysokiej jakości kryształów, co znacznie ułatwia dalsze badania krystalograficzne. Jesteśmy przekonani, że nasze badania stanowią fundamentalny krok w kierunku opracowania nowatorskich strategii leczenia raka poprzez celowanie w ten dotychczas „nieuchwytny” cel.

Nowe perspektywy w leczeniu raka dzięki celowanej degradacji białek

Platforma opracowana przez Captor Therapeutics stanowi potężne narzędzie do projektowania nowych leków, które mogą modulować aktywność beta-kateniny i skutecznie eliminować to białko z komórek nowotworowych. Celowana degradacja beta-kateniny ma szczególne znaczenie w terapii nowotworów, w których szlak Wnt jest nadmiernie aktywny.

Do najważniejszych wskazań należą:

• Rak jelita grubego – beta-katenina odgrywa fundamentalną rolę w patogenezie większości przypadków tego nowotworu.
• Rak wątroby – aktywacja szlaku Wnt/beta-katenina jest często obserwowana w raku wątrobowokomórkowym, co czyni ją atrakcyjnym celem terapeutycznym.
• Immunoonkologia – wstępne badania wskazują, że modulacja beta-kateniny może wpływać na mikrośrodowisko nowotworowe i odpowiedź immunologiczną, otwierając nowe możliwości terapii skojarzonych.

Dzięki takim badaniom możliwe jest opracowanie leków, które zmniejszają proliferację komórek nowotworowych oraz wzrost guza. Co za tym idzie, przełoży się to na lepsze wyniki leczenia i poprawę jakości życia pacjentów.

Badania strukturalne siłą napędową w walce z rakiem

Rozszerzenie wiedzy dotyczącej kluczowych hotspotów w chorobach nowotworowych, takich jak beta-katenina, może znaleźć zastosowanie w rozwijającym się rynku terapii nowotworowych.

Rak jelita grubego (CRC)

Rak jelita grubego to drugi najczęstszy nowotwór na świecie i jedna z głównych przyczyn zgonów z powodu raka, co potwierdzają globalne statystyki – rocznie notuje się blisko 0,9 miliona zgonów.

W Polsce rocznie diagnozuje się ponad 18 tysięcy nowych przypadków CRC, a liczba zgonów sięga blisko 12 tysięcy. Stanowi to około 12,5% wszystkich zgonów onkologicznych w kraju. Co więcej, obserwuje się wzrost zachorowań wśród osób poniżej 50. roku życia, co stanowi poważne wyzwanie dla systemu opieki zdrowotnej.

Globalny rynek terapii raka jelita grubego w 2024 roku szacowany jest na około 12,79 miliarda USD, z prognozowanym wzrostem do około 19,95 miliarda USD do 2034 roku, przy rocznym tempie wzrostu (CAGR) wynoszącym 4,55%. To pokazuje ogromny potencjał i zapotrzebowanie na nowe leki, zwłaszcza te wykorzystujące innowacyjne podejścia, takie jak celowana degradacja białek.

Rak wątroby (HCC)

Rak wątroby jest szóstym najczęstszym nowotworem, ale jednocześnie trzecią najczęstszą przyczyną zgonów z powodu raka na świecie. Choroba ta występuje częściej u mężczyzn, głównie po 60. roku życia, a do głównych czynników ryzyka należą przewlekłe wirusowe zapalenie wątroby oraz marskość. Światowy rynek leków na raka wątroby wyceniany jest na około 3,67 miliarda USD w 2024 roku, z prognozą wzrostu do 9,81 miliarda USD do 2030 roku (CAGR 17,9%). To jeden z najszybciej rozwijających się segmentów rynku onkologicznego.

Wysoka śmiertelność związana z rakiem wątroby (ponad 830 tysięcy zgonów rocznie) potwierdza pilną potrzebę opracowania skuteczniejszych leków, które mogą zmniejszyć wzrost guza i poprawić przeżywalność pacjentów.

Podsumowanie

Beta-katenina pozostaje jednym z najważniejszych, lecz jednocześnie najtrudniejszych do leczenia celów molekularnych w onkologii. Badania Captor Therapeutics i rozwój technologii celowanej degradacji białek znacząco rozwinęły możliwości farmakologiczne w tym obszarze. Opracowana platforma krystalograficzna pozwoliła na dokładne poznanie struktur beta-kateniny i jej interakcji z małymi cząsteczkami. Opublikowana struktura otwiera drogę do tworzenia nowych leków zdolnych do skutecznej eliminacji tego białka z komórek nowotworowych.